تعداد صفحات ۱۸۸ صفحه

قیمت ۲۰۰۰۰ تومان

برای دانلود بر روی لینک کلیک کنید

 

چکیده:

 

موضوع عرفان خداشناسی است که از طریق تهذیب نفس و شهود قلبی صورت می گیرد و منجر به یک معرفت شهودی و علم حضوری می شود.انسان به مقتضای فطرت الهی خویش، عاشق کمال و طالب حقیقت است و این، اصلی ترین نیاز اوست و روح بی نهایت جوی او را مقتضیات جهان مادی نمی تواند ارضا کند،از این رو پیوسته از اسارت در قفس تن، دردمند است و طائر روحش آرزومند شکستن این قفس و مشتاق پرواز به سوی کوی دوست و دیار عشق و تشنه لقاء الله می باشد، تا در جوار قرب یار به فیض عظمای وصل دلدار نایل آید.

این کار تنها از راه پیرایش و تهذیب نفس صورت پذیر است و از طریق سبکبار شدن از ثقل تن و جسم. خود به خود این اصل را پذیرفته ایم که انسان قابل تغییر و تحول است و اینجاست که می توانیم از سیر و سلوک بگوییم، زیرا چنانچه آدمی تغییر ناپذیر باشد سخن گفتن از سیر و سلوک بی معنی است، البته سلوک فی نفسه هدف نیست بلکه سلوک وسیله ای است برای شکفته شدن استعداد های لازمی که بنا به دلایلی خفته است، در واقع سلوک انسان را به تولد دوم یا حیات طیبه می رساند. یکی از مباحث مهم سیر و سلوک منازل و مراحل آن است که در کتب صوفیه فراوان آمده است، برخی آن را هفت منزل یا هفت شهر عشق دانسته اند و بعضی مانند ابونصر سراج ده منزل و برخی مانند خواجه عبدالله انصاری هزار منزل و صد مقام محسوب داشته اند که در جای خود مفصل شرح خواهم داد.

اما مولانا درباره سلوک چه گفته است؟ بعید است که شخص کامل و مکملی همچون مولانا که به مقصد رسیده از آن صراط مستقیم خبری ندهد و راهی پیش پای طالب قرار ندهد حال آنکه پیوسته مردم را به کنده شدن از خاک و پیوستن به عالم پاک فرا می خواند.

مولانا همچون غالب صوفیه عقیده دارد که راه سلوک را نمی توان بدون راهبری صادق و پاکدل به سر منزل مقصود رسانید.زیرا که در هر قدم خطری است و در هر گوشه راهزنی، وقتی راههای محسوس نظیر کوه و دشت و بیایان را نمی توان بدون بلدِ راه در نوردید، مسلماً راههای معنوی را نمی توان بدون راهنمای مجرب و راست باطن پیمود.زیرا منشاْ جمیع اوصاف و اعمال ناپسند را نفس اماره می دانند و از آنجایی که نفس اماره جلوه های رنگارنگ دارد کامیابی سالک منوط به شناخت احوال متغییر آن است. کمال مطلوب آدمی خداگونه شدن است و این که از نقایص وجودی خویش رهایی یابد و نفس او بزرگ ترین دشمن اوست که همواره از نیل به کمال بازش می دارد. نفس، بشر را به خود نگری و خویشتن پرستی مشغول می کند و سیر در مراتب کمال را که رهایی از خودنگری است را محال میسازد بنابراین سلوک را باید با غلبه بر نفس آغاز کرد ، همچنین بحث های زیادی در مورد سیر و سلوک و راه های وصول به منبع کمال وجود دارد. بیشتر این اندیشه ها درباره ی چگونگی عملکرد سالک برای رسیدن به کمال های معنوی و روحانی است. که در فصول این مجموعه به شرح کامل آن خواهم پرداخت.

در این تعالی و کمال جویی، عواملی دست به دست هم می دهند تا این غرض متعالی حاصل گردد، اگر چه تعدّد عوامل این رشد در مثنوی مولوی از کمیّت بالایی برخوردار می باشد، ولی به منظور پرهیز از اطاله ی کلام ناگزیریم که صرفاً به بخشی از آن ها بسنده نماییم. با روش توصیفی و تحلیلی در مثنوی مولانا ابیات مربوطه را استخراج کرده و با استفاده از منابع گوناگون که از مهمترین آنها کتابهای عرفانی و فلسفی راجع به سیر تکاملی جان است، عوامل تعالی روح راکه در مثنوی بدان اشاره گردیده است، بررسی کنیم. این پژوهش به پنج فصل تقسیم شده که در مهمترین بخش آن ؛ یعنی فصل چهارم به بررسی سیرتکامل و عوامل تعالی روح در مثنوی پرداخته شده است.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                 صفحه

فصل اول کلیات تحقیق

چکیده……………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۴

۱-۱ بیان مساله و ضرورت تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۶

۱-۲- اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………..۷

۱-۲-۱-هدف کلی  ……………………………………………………………………………………………………………………………۷

۱-۲-۲-اهداف جزئی …………………………………………………………………………………………………………………………۷

۱-۳- فرضیه های تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………..۷

۱-۴- پرسش اصلی تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………….۷

فصل دوم ادبیات و پیشینه تحقیق

۲-۱- زندگینامه مولوی ……………………………………………………………………………………………………………………….۹

۲-۱-۱- آشنایی با شمس تبریزی ………………………………………………………………………………………………………۱۰

۲-۱-۲- تاثیر شمس بر جان مولانا …………………………………………………………………………………………………….۱۰

۲-۱-۳- نقش حسام الدین چلبی در سرایش مثنوی  ……………………………………………………………………………۱۱

۲-۱-۴- آثار منثور مولانا ………………………………………………………………………………………………………………….۱۲

۲-۱-۵- زبان مثنوی  ……………………………………………………………………………………………………………………….۱۳

۲-۱-۶- مخاطبان مثنوی  ………………………………………………………………………… ……………………………………..۱۳

۲-۱-۷- وصیت مولانا به اصحاب ……………………………………………………………………………………………………..۱۳

۲-۱-۸- سه شخصیت ممتاز مولانا   ………………………………………………………………………………………………….۱۴

۲-۲- روح ……………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۵

۲-۲-۱- معنا شناسی واژه ی روح  …………………………………………………………………………………………………….۱۵

۲-۲-۲- راه شناخت روح………………………………………………………………………………………………………………….۱۶

۲-۲-۳- صفات و خصوصیات روح  …………………………………………………………………………………………………۱۶

۲-۲-۴- مراتب روح ………………………………………………………………………………………………………………………..۱۷

۲-۲-۴-۱- مرتبه جمادی ………………………………………………………………………………………………………………….۱۸

۲-۲-۴-۲- مرتبه نباتی  ……………………………………………………………………………………………………………………۱۸

۲-۲-۴-۳- مرتبه حیوانی ………………………………………………………………………………………………………………….۲۰

۲-۲-۴-۴- مرتبه جان انسانی  …………………………………………………………………………………………………………..۲۰

۲-۲-۴-۵- مرتبه وحیانی   ……………………………………………………………………………………………………………….۲۲

۲-۲-۵- وجوه معانی روح در قرآن   …………………………………………………………………………………………………۲۳

۲-۲-۵-۱- تفسیر آیاتی از قرآن درباره ی روح   ………………………………………………………………………………..۲۵

۲-۲-۶- عالم خلق و عالم امر  …………………………………………………………………………………………………………۲۷

۲-۲-۷ روح از نظر آیین اسلام   ………………………………………………………………………………………………………۲۸

۲-۲-۸ اثبات روح  …………………………………………………………………………………………………………………………۲۸

۲-۲-۹ مراحل زندگی روح  …………………………………………………………………………………………………………….۲۹

۲-۲-۹-۱- روح در عالم قبل از این عالم  …………………………………………………………………………………………۲۹

۲-۲-۹-۲- روح در همین عالم   ……………………………………………………………………………………………………..۳۰

۲-۲-۹-۳- روح در عالم بعد از این عالم  …………………………………………………………………………………………۳۰

۲-۳- جسم   …………………………………………………………………………………………………………………………………۳۱

۲-۳-۱- روح و جسم  ……………………………………………………………………………………………………………………۳۱

۲-۳-۱-۱- تعبیراتی از روح و ارتباط آن با جسم………………………………………………………………………………..۳۱

۲-۳-۱-۲- تصرف روح در جسم و جسمانیات………………………………………………………………………………….۳۵

۲-۳-۱-۳- تلازم و یگانگی روح و جسم  ……………………………………………………………………………………….۳۶

۲-۳-۱-۴- ناسازگاری روح و جسم   …………………………………………………………………………………………….۳۷

۲-۳-۱-۵- نظریه بزرگان در قلمرو روح و جسم  …………………………………………………………………………….۳۷

۲-۴- نفس  …………………………………………………………………………………………………………………………………..۴۱

۲-۴-۱- تعریف نفس …………………………………………………………………………………………………………………….۴۱

۲-۴-۲- وجوه معانی نفس ……………………………………………………………………………………………………………..۴۱

۲-۴-۳- نفس ناطقه  ………………………………………………………………………………………………………………………..۴۳

۲-۴-۴- نفس ناطقه مکیال هستی  …………………………………………………………………………………………………….۴۴

۲-۴-۵- تفاوت روح و نفس  ……………………………………………………………………………………………………………۴۴

۲-۴- ۶-روح بخاری  ………………………………………………………………………………………………………………………۴۶

۲-۴-۶- ۱-ویژگی های روح بخاری  ………………………………………………………………………………………………..۴۷

۲-۵- پیشینه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………….۴۹

۲-۶- بیان خلاصه حل مسأله   …………………………………………………………………………………………………………۵۰

فصل سوم- روش تحقیق

۳-۱- نوع روش تحقیق  ………………………………………………………………………………………………………………….۵۳

۳-۲- محدوده تحقیق  ……………………………………………………………………………………………………………………..۵۳

۳-۳- روش گردآوری تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………۵۳

۳-۴- ابزار گردآوری تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………….۵۴

۳-۵- روش تحقیق و تجزیه و تحلیل داده های تحقیق …………………………………………………………………………۵۴

فصل چهارم-تجزیه و تحلیل داده ها

۴-۱- انسان شناسی…………………………………………………………………………………………………………………………..۵۷

۴-۱-۱-انسان از دیدگاه مولانا …………………………………………………………………………………………………………۵۷

۴-۱-۲- انسان به عنوان عالم اکبر ……………………………………………………………………………………………………. ۵۸

۴-۱-۳-امتیاز انسان  ………………………………………………………………………………………………………………………. ۵۹

۴-۱-۴- آفرینش انسان و نظریه ی تکامل………………………………………………………………………………………….. ۶۰

۴-۲- جسم …………………………………………………………………………………………………………………………………… ۶۲

۴-۲-۱- رهایی از زندان تن و عالم جسمانیات…………………………………………………………………………………… ۶۲

۴-۳- نفس  ………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۶۵

۴-۳-۱- شناخت نفس   …………………………………………………………………………………………………………………. ۶۵

۴-۳-۲- تزکیه نفس………………………………………………………………………………………………………………………….۶۷

۴-۳-۳- درجات نفس  …………………………………………………………………………………………………………………….۶۷

۴-۳-۳-۱- نفس اماره   ……………………………………………………………………………………………………………………۶۸

۴-۳-۳-۲- نفس لوامه   ……………………………………………………………………………………………………………………۶۹

۴-۳-۳-۳-نفس مطمئنه……………………………………………………………………………………………………………………..۷۰

۴-۴-کنش های مختلف نفس  …………………………………………………………………………………………………………..۷۱

۴-۵-عقل  ………………………………………………………………………………………………………………………………………۷۵

۴-۵- ۱- مراتب عقل  ……………………………………………………………………………………………………………………..۷۶

۴-۵-۱- ۱-عقل جزوی ……………………………………………………………………………………………………………………۷۶

۴-۵-۱-۲- عقل ایمانی   ………………………………………………………………………………………………………………….۷۷

۴-۵-۱- ۳-عقل کلی  ……………………………………………………………………………………………………………………. ۷۸

۴-۵-۲- محدودیت عقل   ………………………………………………………………………………………………………………….۷۹

۴-۵-۳- ناسازگاری روح با عقل  …………………………………………………………………………………………………………۸۱

۴-۵-۴-حس و اندیشه انسانی اسیر عقل و عقل اسیر روح   …………………………………………………………………….۸۱

۴-۶- دل  …………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۸۲

۴-۷- روح ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۸۳

۴-۷-۱- روح حققیتی پنهان و ناشناخته   ………………………………………………………………………………………………..۸۳

۴-۷-۲- تمایل روح به بازگشت …………………………………………………………………………………………………………….۸۴

۴-۷-۳- روح استعداد سیر الی الله  …………………………………………………………………………………………………………۸۵

۴-۷-۴- آگاهی روح از غیب  ………………………………………………………………………………………………………………..۸۶

۴-۷-۵-جان، پاک و لطیف  ………………………………………………………………………………………………………………….۸۶

۴-۷-۶- روح تجلی جانان    …………………………………………………………………………………………………………………۸۷

۴-۷-۷- روح و ماده   ………………………………………………………………………………………………………………………… ۸۷

۴-۷-۷-۱-آیا روح مجرد از ماده است؟ ………………………………………………………………………………………………….۸۷

۴-۷-۷-۲- تقدم روح بر ماده   …………………………………………………………………………………………………………….۸۸

۴-۷-۸-روح زوال ناپذیر……………………………………………………………………………………………………………………..۸۸

۴-۸- تحلیل داستان شاه و کنیزک …………………………………………………………………………………………………………۸۹

۴-۹- سفر   ………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۲

۴-۹-۱- مراتب سفر  ………………………………………………………………………………………………………………………… ۹۲

۴-۹-۲- مراحل چهار گانه ی سفر………………………………………………………………………………………………………..۹۳

۴-۹-۳-قوس صعود و نزول( سفر استکمالی نفس) ……………………………………………………………………………….۹۶

۴-۱۰- تعریف سیر و سلوک ……………………………………………………………………………………………………………..۹۷

۴-۱۰-۱- سلوک چیست  …………………………………………………………………………………………………………………۹۷

۴-۱۰-۲-مقدمات سیر و سلوک …………………………………………………………………………………………………………۹۸

۴-۱۰-۲-۱-خودشناسی و خداشناسی   ………………………………………………………………………………………………۹۹

۴-۱۰-۲-۲- خودشناسی مقدم بر خداشناسی………………………………………………………………………………………..۹۹

۴-۱۰-۲-۳- رابطه ی خودشناسی و تهذیب نفس  ………………………………………………………………………………۱۰۰

۴-۱۰-۲-۴- خودشناسی وسیله ی خداشناسی……………………………………………………………………………………..۱۰۱

۴-۱۰-۲-۵- موانع خودشناسی ………………………………………………………………………………………………………….۱۰۳

۴-۱۰- ۳- شرایط سلوک  ………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۵

۴-۱۰-۴- مراتب سیر و سلوک…………………………………………………………………………………………………………۱۰۵

۴-۱۰-۵- مواردی که باید برای قدم گذاشتن در سیر و سلوک رعایت کنیم……………………………………………۱۰۶

۴-۱۰-۵-۱ ارکان سلوک………………………………………………………………………………………………………………….۱۰۹

۴-۱۰-۶- موانع سیر و سلوک  ………………………………………………………………………………………………………..۱۰۹

۴-۱۱- سالک ( مرید) …………………………………………………………………………………………………………………….۱۱۱

۴-۱۱-۱- شرایط مریدی  ……………………………………………………………………………………………………………….۱۱۲

۴-۱۲- پیر ( مراد)   ……………………………………………………………………………………………………………………….۱۱۳

۴-۱۲-۱- ویژگی های پیر (مراد)  ……………………………………………………………………………………………………۱۱۴

۴-۱۲-۲ لزوم وجود پیر   ……………………………………………………………………………………………………………….۱۱۵

۴-۱۲- ۳سلوک بدون پیر………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۹

۴-۱۳- رابطه مراد و مرید  ………………………………………………………………………………………………………………۱۱۹

۴-۱۳-۱- تاثیر عشق بر رابطه مرید و مراد…………………………………………………………………………………………۱۲۲

۴-۱۴- روش تربیت سالک  ……………………………………………………………………………………………………………۱۲۴

۴-۱۵- غذای سالکان  …………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۴

۴-۱۶- منزل   ……………………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۷

۴-۱۷- منازل سلوک  ……………………………………………………………………………………………………………………..۱۲۸

۴-۱۷-۱- یقظه………………………………………………………………………………………………………………………………۱۲۹

۴-۱۷-۲- توبه ………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۰

۴-۱۷-۳- طلب  ……………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۲

۴-۱۷-۳-۱- مراتب طلب  ……………………………………………………………………………………………………………..۱۳۲

۴-۱۷-۳-۲- موانع طلب  ……………………………………………………………………………………………………………….۱۳۳

۴-۱۷-۴- تبتل  ……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۳

۴-۱۷-۴-۱- درجات تبتل  ……………………………………………………………………………………………………………..۱۳۴

۴-۱۷-۵- عشق  ………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۳۴

۴-۱۷-۵-۱- ملازمت عشق و شناخت…………………………………………………………………………………………….. ۱۳۵

۴-۱۷-۵-۲- مراتب عشق  ……………………………………………………………………………………………………………..۱۳۶

۴-۱۷-۵-۲-۱-عشق مجازی……………………………………………………………………………………………………………۱۳۶

۴-۱۷-۵-۲-۲- عشق حقیقی  …………………………………………………………………………………………………………۱۳۶

۴-۱۷-۶- معرفت  …………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۸

۴-۱۷-۶-۱- علم و شناخت  …………………………………………………………………………………………………………..۱۳۸

۴-۱۷-۶-۲- درجات معرفت…………………………………………………………………………………………………………  ۱۴۱

۴-۱۷-۷- صبر……………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۴۲

۴-۱۷-۷-۱-مراتب صبر…………………………………………………………………………………………………………………..۱۴۴

۴-۱۷-۷-۲-درجات صبر…………………………………………………………………………………………………………………۱۴۵

۴-۱۷-۷-۳- نتایج صبر……………………………………………………………………………………………………………………۱۴۶

۴-۱۷-۸- قناعت………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۴۷

۴-۱۷-۸-۱- قناعت، رهایی روح……………………………………………………………………………………………………..۱۴۸

۴-۱۷-۸-۲- قناعت ضد حرص……………………………………………………………………………………………………….۱۴۹

۴-۱۷-۹-مراقبه……………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۴۹

۴-۱۷-۱۰- استغنا…………………………………………………………………………………………………………………………  ۱۵۱

۴-۱۷-۱۱- توحید………………………………………………………………………………………………………………………..  ۱۵۴

۴-۱۷-۱۱-۱- مراتب توحید…………………………………………………………………………………………………………….۱۵۵

۴-۱۷-۱۱-۱–۱توحید در ذات………………………………………………………………………………………………………..۱۵۵

۴-۱۷-۱۱-۱-۲-توحید صفاتی…………………………………………………………………………………………………………۱۵۵

۴-۱۷-۱۱-۱-۳-توحید افعالی………………………………………………………………………………………………………….۱۵۵

۴-۱۷-۱۱-۱- ۴- توحید در عبادت………………………………………………………………………………………………….۱۵۵

۴-۱۷-۱۲-حیرت…………………………………………………………………………………………………………………………..۱۵۶

۴-۱۷-۱۳-فقر…………………………………………………………………………………………………………………………….  ۱۵۹

۴-۱۷-۱۳-۱- درجات فقر…………………………………………………………………………………………………………….. ۱۶۱

۴-۱۷-۱۴- فنا……………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۶۲

۴-۱۷-۱۴-۱- درجات فنا………………………………………………………………………………………………………………..۱۶۲

۴-۱۸- عدم هستی محض………………………………………………………………………………………………………………..۱۶۵

۴-۱۹- مرگ………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۶۶

۴-۱۹-۱- مرگ اختیاری………………………………………………………………………………………………………………….۱۶۶

۴-۱۹-۲- مرگ اجباری…………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۱

۴-۲۰- تولد دوم…………………………………………………………………………………………………………………………….۱۷۲

۴-۲۱- معراج…………………………………………………………………………………………………………………………………۱۷۳

۴-۲۲- کشف ………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۴

۴-۲۳-وصال  ………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۵

 

فصل پنجم-  نتیجه گیری وپیشنهاد ها

نتیجه گیری و پیشنهاد ها ………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۸

منابع و مأخذ  ………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۸۲